Literatura itp polskiego modernizmu to również od początku towarzysząca działalność krytycznoliteracka, której wczesna faza kształtowania nowej literatury ujawniła, jak to bywa w okresach przełomu, sprzeczne wobec siebie stanowiska. W 1898 roku Artur Górski opublikował swój słynny, kontrowersyjny cykl artykułów pod tytułem Młoda Polska. W 1899 roku Stanisław Przybyszewski opublikował ,,Confiteor” w którym przedstawił modernistyczną wizję rozwoju sztuki, którą była literatura itp. Przybyszewski, który był prozaikiem i dramaturgiem był postacią popularną nie tyle z powodu twórczości, ale w większym stopniu dzięki skandalom obyczajowym, jakie świadomie wywoływał. Uważał on, podobnie jak jego liczni zwolennicy, że sztuka jest celem samym w sobie i należy ja wyzwolić spod jakichkolwiek idei, założeń politycznych i społecznych. Jego wizja stała się wkrótce oficjalnym programem młodego pokolenia ale starsze pokolenie krytyków, takich jak Teodor Jeske-Choiński i Piotr Chmielowski przyjęło Przybyszewskiego i jego twórczość niechętnie, krytycznie odnosząc się do skrajnego indywidualizmu i porzucenia przez pisarz społecznych i patriotycznych obowiązków. Do zwolenników nowych prądów należeli Zenon Miriam-Przesmycki, Tadeusz Miciński, Ostap Ortwin, Stanisław Lack, Ignacy Matuszewski. Niektórzy krytycy, tacy jak Wilhelm Feldman, zajmowali stanowisko dwuznaczne. Z jednej strony popierali oni nowe prądy, równocześnie jednak pisali o politycznych i społecznych obowiązkach sztuki. Najbardziej znaczącym krytykiem literackim tego okresu był Ignacy Matuszewski, autor książki ,,Słowacki i nowa sztuka”, w której uzasadniał postawę ideową modernistów. Ciekawą postacią był również Stanisław Brzozowski, początkowo entuzjasta Przybyszewskiego, następnie po wydarzeniach 1905 roku, przeszedł głęboką przemianę publikując dzieła takie jak ,,Legenda Młodej Polski”, w których sformułował zadania literatury i kultury, których celem było podporządkowanie sztuki tezie moralnej i społecznej, czyli oddziaływanie wychowawcze na społeczeństwo.