Literatura

Literatura itp polskiego modernizmu to również od początku towarzysząca działalność krytycznoliteracka, której wczesna faza kształtowania nowej literatury ujawniła, jak to bywa w okresach przełomu, sprzeczne wobec siebie stanowiska. W 1898 roku Artur Górski opublikował swój słynny, kontrowersyjny cykl artykułów pod tytułem Młoda Polska. W 1899 roku Stanisław Przybyszewski opublikował ,,Confiteor” w którym przedstawił modernistyczną wizję rozwoju sztuki, którą była literatura itp. Przybyszewski, który był prozaikiem i dramaturgiem był postacią popularną nie tyle z powodu twórczości, ale w większym stopniu dzięki skandalom obyczajowym, jakie świadomie wywoływał. Uważał on, podobnie jak jego liczni zwolennicy, że sztuka jest celem samym w sobie i należy ja wyzwolić spod jakichkolwiek idei, założeń politycznych i społecznych. Jego wizja stała się wkrótce oficjalnym programem młodego pokolenia ale starsze pokolenie krytyków, takich jak Teodor Jeske-Choiński i Piotr Chmielowski przyjęło Przybyszewskiego i jego twórczość niechętnie, krytycznie odnosząc się do skrajnego indywidualizmu i porzucenia przez pisarz społecznych i patriotycznych obowiązków. Do zwolenników nowych prądów należeli Zenon Miriam-Przesmycki, Tadeusz Miciński, Ostap Ortwin, Stanisław Lack, Ignacy Matuszewski. Niektórzy krytycy, tacy jak Wilhelm Feldman, zajmowali stanowisko dwuznaczne. Z jednej strony popierali oni nowe prądy, równocześnie jednak pisali o politycznych i społecznych obowiązkach sztuki. Najbardziej znaczącym krytykiem literackim tego okresu był Ignacy Matuszewski, autor książki ,,Słowacki i nowa sztuka”, w której uzasadniał postawę ideową modernistów. Ciekawą postacią był również Stanisław Brzozowski, początkowo entuzjasta Przybyszewskiego, następnie po wydarzeniach 1905 roku, przeszedł głęboką przemianę publikując dzieła takie jak ,,Legenda Młodej Polski”, w których sformułował zadania literatury i kultury, których celem było podporządkowanie sztuki tezie moralnej i społecznej, czyli oddziaływanie wychowawcze na społeczeństwo.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer urodził się 12 lutego 1865 roku w Ludźmierzu i zmarł 18 stycznia 1940 roku w Warszawie. Polski poeta, nowelista, powieściopisarz przede wszystkim przedstawiciel Młodej Polski, brat przyrodni malarza Włodzimierza Tetmajera. Uczęszczał do Gimnazjum św Anny w Krakowie, gdzie przeniósł się w 1883 z rodziną a w latach 1884 do 1886 studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Tetmajer zadebiutował w 1886 roku poematem prozą ,,Illa”. Prawdopodobne jest jednak, że jego faktycznym debiutem była nowela ,, Rekrut”, której tekst ksiązki zaginął. W 1888 roku Tetmajer zdobył nagrodę literacką za wiersz ku czci Mickiewicza, a rok później za wiersz ku czci Kraszewskiego. W latach od 1888 do1893 roku podjął współpracę z pismami “Tygodnik Ilustrowany”, “Kurier Warszawski” i krakowskim “Czasem”. Tetmajer wydał osiem serii ,,Poezji”, z których najwartościowsze ksiązki to druga, trzecia i czwarta wydana w roku 1900. Nastrojowa poezja jaką tworzył Tetmajer odpowiadała dekadentom i bohemie młodopolskiej. Pisarz mieszkając w młodości w Ludźmierzu, poznał dobrze Podhale, Spisz, Liptów i Tatry. W dekadzie 81-91 odbył wiele wycieczek w Tatry z bratem, Franciszkiem Henrykiem Nowickim, Karolem Podkańskim, Michałem Kirkorem, Klimkiem Bachledą, Tadeuszem (Boyem) Żeleńskim, Januszem Chmielowskim, Jerzym Żuławskim. W 1892 roku brał udział w pierwszym wejściu na Staroleśny Szczyt a po 1896 roku, z powodu problemów ze zdrowiem, nie zdobywał już szczytów Tatr, ale za to wędrował po dolinach tatrzańskich, a także po Podhalu . Taternicy nadali nazwę Przełęcz Tetmajera przełęczy między Gerlachem a Zadnim Gerlachem, a Towarzystwo Tatrzańskie nadało mu swoje honorowe członkostwo. Pisarz zafascynowany góralskim folklorem napisał cykl opowieści ,,Na skalnym Podhalu”, ponadto epopeję tatrzańską ,,Legenda Tatr”, składającą się z dwóch części. W 1896r oku przebywał w Heidelbergu, pełniąc funkcję sekretarza Adama Krasińskiego. Podróżował po Włoszech, Szwajcarii, Francji i Niemczech a po I wojnie światowej mieszkał w Krakowie i Zakopanem.